Κείμενο – φωτογραφίες: Omorfa Taxidia
Ίσως κανένας άλλος πίνακας ζωγραφικής σε όλο τον κόσμο, δεν προσελκύει τόσους επισκέπτες χωρίς να βρίσκεται σε κάποιο μουσείο ή πινακοθήκη πχ Τζοκόντα, αλλά μόνος του σε ένα παρεκκλήσι.
Πρόκειται για το αριστούργημά του Ελ Γκρέκο (Δομήνικου Θεοτοκόπουλου), «Η Ταφή του Κόμη του Οργκάθ». Βρίσκεται μόνιμα στο σημείο για το οποίο παραγγέλθηκε, στην Εκκλησία του Αγίου Θωμά στο Τολέδο, σε ένα ειδικό παρεκκλήσι στην είσοδο του ναού.
Φιλοτεχνήθηκε από τον μεγάλο Έλληνα ζωγράφο μεταξύ 1586 και 1588 και αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της ισπανικής Αναγέννησης.
Τα γκρουπ των τουριστών καταφθάνουν ασταμάτητα το ένα μετά το άλλο και κάθε γκρουπ μένει στο παρεκκλήσι για δέκα λεπτά περίπου, αν και χρειάζεται μια ολόκληρη μέρα για να θαυμάσεις το έργο και να κατανοήσεις αυτό που διηγείται.
«Η Ταφή του Κόμη του Οργκάθ» θεωρείται το απόλυτο αριστούργημα του Ελ Γκρέκο, καθώς καταφέρνει να συμπυκνώσει σε έναν μνημειώδη καμβά (διαστάσεων 4,80 x 3,60 μέτρων) όλη τη θεολογία, την κοινωνική δομή και το καλλιτεχνικό πνεύμα της Ισπανίας του 16ου αιώνα.
1. Ο Θρύλος και η αφορμή του Έργου…
Ο πίνακας αναφέρεται σε ένα θαύμα που φέρεται να συνέβη το 1323. Ο Δον Γκονθάλο Ρουίθ ντε Τολέδο, Κόμης του Οργκάθ, ήταν ένας πολύ ευσεβής άνδρας και μεγάλος ευεργέτης της Εκκλησίας του Αγίου Θωμά. Όταν πέθανε, ο θρύλος λέει ότι κατέβηκαν από τον ουρανό ο Άγιος Στέφανος και ο Άγιος Αυγουστίνος για να τον θάψουν με τα ίδια τους τα χέρια.
Περίπου 250 χρόνια αργότερα, το 1586, ο ιερέας της ενορίας, Αντρές Νούνιεθ, ανέθεσε στον Ελ Γκρέκο να απαθανατίσει το γεγονός για να τιμήσει τη μνήμη του Κόμη.
2. Η Διπλή Διάσταση: Γη και Ουρανός
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του πίνακα είναι ο απόλυτος διαχωρισμός, αλλά και η σύνδεση, ανάμεσα στον επίγειο και τον ουράνιο κόσμο:
• Το Επίγειο Επίπεδο (Κάτω): Κυριαρχεί ο ρεαλισμός. Οι δύο Άγιοι, ντυμένοι με πολυτελή χρυσοκέντητα άμφια, κρατούν το σώμα του νεκρού Κόμη, ο οποίος φορά μια εντυπωσιακή, γυαλιστερή ατσάλινη πανοπλία. Αν κοιτάξεις πολύ προσεκτικά στο στήθος της πανοπλίας, ο Ελ Γκρέκο έχει ζωγραφίσει την αντανάκλαση του Αγίου Στεφάνου πάνω στο μέταλλο!
• Το Επουράνιο Επίπεδο (Πάνω): Εδώ κυριαρχεί ο καθαρός Μανιερισμός του Ελ Γκρέκο. Τα σώματα είναι επιμήκη, οι μορφές μοιάζουν αιθέριες και τα χρώματα είναι ψυχρά και λαμπερά (ασημί, λιλά, έντονο μπλε). Ο Χριστός ντυμένος στα λευκά, η Παναγία και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής σχηματίζουν ένα φωτεινό τρίγωνο υποδοχής.
3. Η Γέφυρα ανάμεσα στους Δύο Κόσμους
Στο κέντρο ακριβώς του πίνακα, ένας άγγελος στροβιλίζεται ανάμεσα στα σύννεφα. Κρατά στα χέρια του κάτι που μοιάζει με μικρό, ημιδιαφανές μωρό: είναι η ψυχή του Κόμη που ανεβαίνει στον Παράδεισο, μια απεικόνιση που βασίζεται στην ορθόδοξη, βυζαντινή παράδοση που ο Ελ Γκρέκο κουβαλούσε από την Κρήτη.
4. Κρυμμένα Πρόσωπα και Αυτοπροσωπογραφίες
Ο Ελ Γκρέκο μετέτρεψε μια μεσαιωνική τελετή σε ένα σύγχρονο για την εποχή του γεγονός, ζωγραφίζοντας ως παρευρισκόμενους τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες του Τολέδο του 1586
Ανάμεσα τους ο ίδιος ο Ελ Γκρέκο που βρίσκεται ακριβώς πάνω από το κεφάλι του Αγίου Στεφάνου. Είναι ο μοναδικός από τους ευγενείς που δεν κοιτάζει το θαύμα ή τον ουρανό, αλλά κοιτάζει κατάματα εσένα, τον θεατή.
Επίσης ο γιος του, Χόρχε Μανουέλ. Είναι το μικρό αγόρι στην κάτω αριστερή γωνία. Δείχνει με το δάχτυλό του το θαύμα, καθοδηγώντας το βλέμμα μας. Στην τσέπη του κρέμεται ένα μαντήλι, όπου ο Ελ Γκρέκο έβαλε την υπογραφή του στα ελληνικά («Δομήνικος Θεοτοκόπουλος εποίει») μαζί με τη χρονιά γέννησης του γιου του (1578).
Ακόμη και αν δεν έχετε σχέση με την τέχνη, ο πινάκας αυτός δεν θα σας αφήσει αδιάφορο. Θα απασχολήσει για ώρες ή και για μέρες τη σκέψη σας. Εκτός των άλλων είναι και ένα είδος φωτορεπορτάζ που απεικονίζει με κάθε λεπτομέρεια μια ολόκληρη εποχή όπου δεν υπήρχε η φωτογραφία και το βίντεο.
Info…
Στην Ισπανία πήγαμε στα πλαίσια ενός εκπαιδευτικού ταξιδιού που διοργάνωσε το τουριστικό γραφείο Kyklos Travel που εδώ και δεκαετίες ειδικεύεται στην οργάνωση εκδρομών στην Ισπανία καθ΄ όλη τη διάρκεια της χρονιάς.
Το ταξίδι έγινε με τη συνεργασία της SKY express που συνδέει απευθείας την Αθήνα με την Μαδρίτη πέντε φορές την εβδομάδα και προσεχώς και με τη Βαρκελώνη.
